Kto mówi w gabinecie?
Lekarz przedstawia dwie możliwości leczenia. Plusy, minusy, koszty. Pacjent słucha, kiwa głową i mówi: „Pan doktor wie lepiej. Niech pan zdecyduje”.
Brzmi jak komplement. Zaufanie, szacunek, sprawa załatwiona. Lekarz wybiera, pacjent się zgadza, wizyta kończy się przed czasem.
Trzy tygodnie później pacjent nie przychodzi na kontrolę. Albo przychodzi, ale leków nie brał. Albo dzwoni z pretensją, że nikt mu nie powiedział.
Co się wydarzyło w tej rozmowie
W analizie transakcyjnej to zdanie pada z Dziecka Przystosowanego. Pacjent mówi: zajmij się mną, ty tu jesteś dorosły. I zaprasza lekarza do roli Rodzica.
Zaproszenie jest wygodne dla obu stron. Pacjent nie musi rozumieć, ważyć ani wybierać. Lekarz dostaje potwierdzenie kompetencji i oszczędza czas. To transakcja komplementarna: Dziecko mówi do Rodzica, Rodzic odpowiada Dziecku. Rozmowa płynie gładko i dlatego nikt nie zauważa, co po drodze zginęło.
Zginął Dorosły pacjenta. Ta część, która rozumie plan, zna swoje możliwości i bierze odpowiedzialność za to, co zrobi po wyjściu z gabinetu.
Symbioza, czyli jedna osoba w dwóch ciałach
Jacqui Lee Schiff, twórczyni jednej ze szkół analizy transakcyjnej, opisała taki układ jako symbiozę. Dwie osoby zachowują się tak, jakby razem były jedną. Jedna myśli i decyduje, czyli jest Rodzicem i Dorosłym. Druga tylko czuje i wykonuje, czyli jest Dzieckiem.
W gabinecie symbioza wygląda niewinnie. Problem zaczyna się za drzwiami. Lekarza tam nie ma, a pacjent zostaje z decyzją, której nie podjął. Nie czuje, że to jego plan. Przy pierwszej trudności plan odpada.
Jak odpowiedzieć z Dorosłego
Nie chodzi o to, żeby odmówić pomocy. Pacjent przyszedł po wiedzę lekarza i powinien ją dostać. Chodzi o to, żeby oddać mu jego część decyzji.
Trzy zdania, które w tym pomagają:
- „Dziękuję za zaufanie. Powiem, co bym wybrał i dlaczego. Ale decyzja musi być pani, bo to pani będzie z nią żyć”.
- „Co jest dla pana ważniejsze: żeby było szybciej czy żeby było taniej?”
- „Proszę powiedzieć własnymi słowami, co robimy w przyszłym tygodniu”.
Pierwsze zdanie nie odrzuca zaufania. Drugie zaprasza do pracy Dorosłego pacjenta, bo na pytanie o jego kryteria trzeba odpowiedzieć myśleniem, a nie posłuszeństwem. Trzecie sprawdza, czy plan w ogóle wyszedł z gabinetu razem z pacjentem.
Dlaczego to się opłaca
Rozmowa trwa minutę dłużej. Ta minuta wraca: mniej nieobecności na kontrolach, mniej telefonów z pretensjami, mniej leczenia, które utknęło w połowie. Pacjent, który sam wybrał, broni swojego wyboru. Pacjent, za którego wybrano, szuka winnego.
Jak to wygląda w praktyce
Lekarka przedstawia dwie możliwości. Pacjent mówi: „Pani doktor wie lepiej”.
„Dziękuję. Gdybym wybierała dla siebie, wzięłabym pierwszą. Jest szybsza, ale to trzy wizyty w miesiąc. Da pan radę z czasem?”
Pacjent się zastanawia. „Będzie ciężko. W grudniu wyjeżdżam”.
„To ważne. W takim razie druga ma więcej sensu. Rozłożymy ją do stycznia”.
Pacjent kiwa głową, ale tym razem z innego miejsca. Pyta o terminy i zapisuje je w telefonie.
W styczniu przychodzi na każdą wizytę. To był jego plan.